Paralaksa tła

Emocjonalna karuzela

Podziel się wiedzą!

Niezależnie od pory roku masz duże wahania nastrojów, raz czujesz się przygnębiony a po kilku tygodniach, dniach, może nawet godzinach czujesz, że mógłbyś góry przenosić- i w kółko to samo? A może czujesz się rozdarty- depresyjny i pobudzony jednocześnie? Każdy z nas przeżywa wzloty i upadki, próbujemy wyciągać wnioski i iść dalej. W chorobie afektywnej dwubiegunowej (ChAD; Bipolar Disorder) te doświadczenia są o wiele bardziej nasilone. To zaburzenie, zwane wcześniej psychozą depresyjno-maniakalną, jest często trudnym do zdiagnozowania zaburzeniem psychicznym, które charakteryzują ekstremalne zmiany nastroju.

ChAD charakteryzuje się cyklicznymi, naprzemiennymi okresami stanów depresyjnych (obniżony nastrój, płaczliwość, lękliwość) i manii (nastrój podwyższony, nieuzasadniona euforia). To jedna z najczęściej spotykanych chorób psychotycznych, lecz mimo to przypuszcza się, że ilość zachorowań jest niedoszacowana, gdyż pierwszy epizod maniakalny może wystąpić nawet po kilku latach zmagania się ze stanami depresyjnymi, a z kolei w przypadku dzieci mania  bywa mylona z ADHD.

Choroba dwubiegunowa ma bardzo destrukcyjne działanie na życie chorego. Niezwykle utrudnia wykonywanie codziennych obowiązków domowych i zawodowych, opiekę nad dziećmi a także kontakty ze znajomymi oraz rodziną. Nie rzadko powoduje też wyniszczenie organizmu w skutek często towarzyszących zaburzeń odżywiania i nadużywania alkoholu, papierosów czy innych używek.

Co jest przyczyną?

Obecnie jej przyczyny nie są jednoznacznie określone. Przede wszystkim uważa się, że podstawowym czynnikiem jest genetyka, ale na szczególną uwagę zasługują też: brak umiejętności radzenia sobie z negatywnymi doświadczeniami i emocjami, skomplikowane dzieciństwo oraz duża podatność na stres.  Znaczną rolę w występowaniu choroby prawdopodobnie ma też neuroprzekaźnictwo ośrodkowego układu nerwowego- mianowicie niewłaściwy poziom lub zła praca neuroprzekaźników: serotoniny, noradrenaliny i dopaminy. Te trzy substancje chemiczne regulują nasze samopoczucie, nastrój, energię i zdolność odczuwania przyjemności. 

Objawy

W związku z tym, że choroba jest nazywana dwubiegunową- analogicznie na obu biegunach pojawiają się przeciwstawne stany emocjonalne. Na „pierwszym 

biegunie” występują epizody hipomanii (słabszej odmiany manii)- stanu podwyższonego nastroju, nadmiernej energii i aktywności; lub manii, którą nazywany jest nienaturalny, zadziwiający dla otoczenia i nie zdarzający się u zdrowych osób podwyższony nastrój. Dotknięta manią osoba jest nadmiernie ożywiona, ma problem z bezsennością a jej myślenie znacznie przyspiesza, przybierając nawet postać „gonitwy myśli”, co powoduje rozkojarzenie a w działanie wprowadza brak składu i chaos. Zajmowanie się wieloma rzeczami na raz skutkuje brakiem ukończenia rozpoczętych działań, a poczucie wielkości i nadludzkich zdolności powoduje podejmowanie zachowań ryzykownych (zadłużanie się, zapożyczenie, hazard, sporty ekstremalne, impulsywne zachowania seksualne). U niektórych, szczególnie długo chorujących pacjentów z epizodem maniakalnym, mogą wystąpić jednocześnie objawy psychotyczne, co oznacza że doświadczą nie związanych z rzeczywistością myśli urojeniowych czy prześladowczych.
Na „drugim biegunie” pojawia się depresja w której chory ma znacznie obniżony nastrój, problemy z podejmowaniem decyzji, następuje wyraźne spowolnienie myślenia a energia i aktywność przechodzą w postać apatii. Osoba cierpiąca na depresję pomimo spędzenia całego dnia w łóżku będzie narzekać na zmęczenie, a w samopoczuciu będą dominować przygnębienie, żal i smutek. W ostrej postaci choroby może wystąpić trudność wchodzenia w interakcje i słabe reagowanie na pytania innych osób. Mogą pojawić się również myśli samobójcze.

Pomiędzy przeciwstawnymi epizodami mogą wystąpić okresy remisji- czas stabilizacji i powrotu do zwykłej aktywności. W zależności od nasilenia i częstotliwości objawów, można wyróżnić kilka typów choroby. Jednym z nich,  mało oczywistej postaci, jest cyklotymia- to przewlekły stan, w którym depresja występuje przemiennie ze stanami hipomanii. Można również spotkać  „miękkie spektrum” choroby afektywnej dwubiegunowej, w którym nie obserwuje się epizodów manii czy hipomanii, tylko występujące z odpowiednią częstotliwością, liczbą i konfiguracją, pewne znamiona dwubiegunowości. U niektórych pacjentów cierpiących na ChAD depresja i mania współwystępują- taki stan określa się wówczas jako epizody mieszane. Stan ten zwykle charakteryzuje się przerostem energii, gonitwą myśli, a równocześnie skłonnościami samobójczymi.

Trudna diagnoza

Choroba ta ma niejednorodny obraz kliniczny, co znaczy że postać zaburzeń i częstotliwość występowania odmiennych epizodów będzie indywidualna dla każdego chorego, co znacznie utrudnia jej zdiagnozowanie. O ile ostrą manię ciężko przeoczyć, tak inne objawy mogą być trudne do zaobserwowania. Osoby cierpiące na hipomanię mogą czuć się całkiem zwyczajnie, mieć energię jak zwykle, odczuwać zwyczajną pewność siebie, mieć przypływ pomysłów i mniejsze zapotrzebowanie na sen- kto by się na to skarżył? Prędzej pomocy poszuka osoba będąca w stanie depresji, jednak wtedy specjalista nie ma możliwości zaobserwowania stadium maniakalnego. Gdy lekarz jednak już podejrzewa ChAD, ma kilka możliwości diagnozy- począwszy od badań krwi w celu wykluczenia innych chorób, np. tarczycy, poprzez kwestionariusze i wywiady z członkami rodziny oraz samym badanym, by uzyskać więcej informacji o zachowaniu i np. epizodach maniakalnych. Badany może być również poproszony o prowadzenia dziennika nastrojów, w którym zaznacza codzienne samopoczucie oraz to jak sypia.

Leczenie

Celem terapii jest osiągnięcie remisji, która zapewni powrót do normalnego funkcjonowania oraz zapobieganie nawrotom choroby.  Zasadniczy wpływ na przebieg i rokowania w chorobie ma właściwie dobrane leczenie oraz stosowanie się pacjenta do zaleceń specjalisty- zdarza się, że pacjent zaprzestaje brania leków, co powoduje nawrót objawów. Leczenie odbywa się przy udziale lekarza psychiatry a także psychologa i/lub psychoterapeuty. Zwykle trwa długo i może składać się z farmakoterapii (leki przeciwdepresyjne i przeciwpsychotyczne, następnie farmakologiczne stabilizatory nastroju), psychoterapii oraz leczenia uzależnień. Zasadniczą rolę w leczeniu ma także pomoc bliskich i znajomych.
Gdy już zostanie postawiona prawidłowa diagnoza, pacjent wraz z lekarzem ustala najlepszy dla niego sposób leczenia. Z odpowiednio dobraną i regularnie stosowaną terapią, chory może żyć zdrowo i produktywnie.

Wsparcie bliskich

W leczeniu dwubiegunówki duże znaczenie ma wsparcie oraz zrozumienie ze strony bliskich i społeczeństwa. Nie należy szukać winnych – za powstanie choroby nie jest winny ani sam chory ani nikt z bliskich. Nie ma też „recepty” na to jak postępować z chorym, jest to kwestia indywidualna. Jednak niezależnie od nasilenia choroby, należy go motywować do kontaktu z lekarzem oraz podjęcia leczenia. Trzeba również zaznaczać swoją obecność przy chorym oraz okazywać zrozumienie i gotowość do pomocy.

Jeśli podejrzewasz, że możesz cierpieć na ChaD, dowiedz się jak najwięcej o samym zaburzeniu, jego typach i objawach, a następnie skonsultuj się z lekarzem. Gdy obawiasz się, że choruje ktoś z Twoich bliskich, poproś o pomoc innych członków rodziny i znajomych- osoby z chorobą afektywną dwubiegunową mają skłonność do negowania wszelkich problemów, szczególnie w okresach manii. O dwubiegunówce należy myśleć jak o każdej innej chorobie i niezwłocznie zadbać o profesjonalną pomoc.

Małgorzata Kuczar, psycholog

rOzvXi0aQ0ObqFxPvpsySQ_thumb_69eb
Podziel się wiedzą!

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *