Paralaksa tła

Psychologia: Borderline – wszechobecny chaos

Podziel się wiedzą!

Osobowość człowieka stanowi o pewnym dominującym wzorze postrzegania świata, przetwarzania informacji, myślenia, reakcji czy bycia w relacjach. To swego rodzaju konstrukt, pozwalającym nam przewidzieć, jak ktoś zachowa się w danej sytuacji. Zaburzenie borderline określa się mianem osobowości z pogranicza, gdyż towarzyszy mu stała labilność emocjonalna i huśtawki nastrojów. Ciągły chaos dominujący w uczuciach i myślach sprawia, że osoby żyjące z tym zaburzeniem przechodzą przez nieustające piekło.

Termin borderline (z ang. osobowość z pogranicza) jest stosunkowo nowy, używany od połowy XX wieku. Powstał dla określenia osób, których zaburzenia psychiczne klasyfikują się pomiędzy zaburzeniami psychotycznymi a nerwicami. Pogranicze o którym mowa sprawia, że osoby zmagające się z tym problemem funkcjonują podobnie jak te cierpiące na oba w/w zaburzenia, jednakże lepiej od pacjentów psychotycznych i gorzej od tych z nerwicą. Paradoks zaburzenia polega na tym, że pomimo ciągłych zmian emocjonalnych, stan pacjenta jest stabilny – określa się to mianem „stabilnej niestabilności”. 

Ekstremalna wrażliwość

Borderline najczęściej objawia się impulsywnością, ciągłym poczuciem pustki, trudnościami w określeniu własnej tożsamości i problemem z przewidywaniem konsekwencji swoich działań. Wszystkie te czynniki wpływają na problematyczny charakter ich kontaktów z innymi ludźmi, w efekcie czego otrzymują też mniej wsparcia od otoczenia.  Osoby zaburzone zwykle czują się lekceważone, co skutkuje sporami i słownymi atakami np. na członków rodziny czy partnera – z byle powodu. Charakteryzują się one również reprezentowaniem radykalnych i zmiennych opinii, często nierozsądnych, bez poparcia jakąkolwiek argumentacją. Związki ludzi z borderline są bardzo burzliwe, gdyż wystarczy najmniejszy mankament dostrzeżony w początkowo idealizowanym partnerze, aby problem urósł do wielkiej wagi oraz był postrzegany skrajnie negatywnie, co rodzi żal i rozczarowanie. Często doświadczane poczucie niepokoju i frustracji przejawiają się zachowaniem, które jest pozbawione szacunku wobec innych. Osoby z osobowością z pogranicza są bardzo wrażliwe na doznawane doświadczenia, gdyż obawiają się porzucenia – stąd też bardzo intensywna reakcja na każdą doznawaną emocję. Niestabilność bliskich relacji może być wynikiem stałego lęku przed odtrąceniem a także prób zatrzymania bliskiej osoby przy sobie za wszelką cenę. Uporczywe poczucie osamotnienia może powodować stany depresyjne, jednak w porównaniu do chorych na depresję, osoby z borderline częściej określają swoje związki z najbliższymi jako wrogie i funkcjonują w nich bardziej dysfunkcyjnie.  Problemy na tle lękowym nie są niestety jedynymi występującymi przy tym schorzeniu – mogą pojawić się też takie na tle psychotycznym oraz inne zaburzenia osobowości, np. antyspołeczne, schizotypowe czy osobowość zależna. 

Blisko – za blisko

Typowe dla osobowości z pogranicza jest silne pragnienie bycia w bliskiej relacji z drugą osobą. Potrzeba ta jest połączona z poczuciem lęku: przed „owładnięciem” przez nią i jednoczesnym byciem porzuconym. Generuje to wzmożone napięcie emocjonalne, które może prowadzić do podejmowania prób samobójczych, samookaleczania a także doświadczania przemijających stanów psychotycznych takich jak urojenia prześladowcze. Innymi często występującymi objawami są np. napady paniki, zaburzenia nastroju (najczęściej o charakterze depresyjnym) czy dolegliwości somatyczne (np. bólowe migrenowe lub objawy neurologiczne, które nie mają potwierdzenia w przyczynach organicznych). Borykający się z borderline mają skłonności do zaburzeń odżywiania, perwersji seksualnych (również przygodnego seksu bez zobowiązań) a także nadużywania używek i/lub substancji psychoaktywnych czy niekontrolowanej rozrzutności w wydawaniu pieniędzy. Trzeba tu jednak zauważyć, że wymienione objawy towarzyszą też innych schorzeniom psychicznym a także nie muszą występować jednocześnie, w związku z czym konieczne jest indywidualne przyjrzenie się problemom danej osoby oraz ich odpowiednia diagnostyka.

Inne od wszystkich

Najważniejszą różnicą pomiędzy osobowością z pogranicza a innymi zaburzeniami jest trudność w odbieraniu u innych osób ich dobrych i złych stron jednocześnie, dlatego są one postrzegane skrajnie – od uwielbienia do dewaluacji. Dla „ocenianych” tak surowo osób, konfrontacja z tego typu odbiorem może być niezwykle trudna, bolesna oraz budzić zróżnicowane postawy i emocje – od chęci pomocy pacjentowi, poprzez poczucie winy i bezsilności, aż po niechęć czy złość. Trudność relacji z osobowością z pogranicza nie tyczy się jednak tylko tych najbliższych, ale również zawodowych  terapeutycznych.

Wszędzie chaos

Jak już wspominałam, u osób zaburzonych mogą wystąpić zróżnicowane objawy i zachowania. Sprawia to, że poszukują one pomocy u wielu specjalistów (nie tylko psychologów i psychiatrów) takich jak: interniści, neurolodzy, chirurdzy itp. – co często jest przyczyną zamieszania w przychodniach czy szpitalach, ale też kontaktach prywatnych. Przeniesienie wewnętrznego chaosu pacjenta na najbliższe otoczenie jest wynikiem potrzeby uzewnętrznienia go.

A wszystko zaczęło się od…

Niektóre badania wykazują udział czynników genetycznych, aczkolwiek bliższa jest teoria o udziale czynników biologicznych. Główny nacisk w przyczynowości kładzie się jednak mimo wszystko na czynniki środowiskowe. Przyczyny schorzenia mogą mieć związek z dzieciństwem spędzonym w negatywnym środowisku lub doświadczonymi w tym okresie traumami (w tym również opuszczenie przez najbliższych), co może wpływać na niezakończony proces kształtowania spójnej tożsamości w przebiegu kryzysów rozwojowych i zatrzymania dojrzewania w aspekcie emocjonalnym. Wszystkie te czynniki oddziałują na siebie wzajemnie i mogą powodować odmienne konsekwencje u różnych osób. W przypadku utraty opiekuna w dzieciństwie, w procesie dorastania powstaje tzw. „nieufny wzorzec przywiązania”, który prowadzi do upośledzonej zdolności refleksji i zrozumienia siebie oraz innych co znacznie utrudnia umiejętność radzenia sobie z problematycznymi doświadczeniami. Dotąd nie odkryto jednak bezpośrednich przyczyn powstawania tego zaburzenia. Ponadto u osób z borderline wykazano obniżone działanie serotoniny, co może być przyczyną impulsywnego zachowania, agresji i działań autodestrukcyjnych. Nowsze badania mówią o różnicach w aktywności pewnych obszarów mózgu u osób zdrowych i zaburzonych. Osoby z tym schorzeniem mają nadaktywną korę wyspy odpowiadającą za intensywność emocji oraz obniżoną aktywność kory przedczołowej, która determinuje hamowanie reakcji, przede wszystkich w obliczu intensywnych emocji.

Regulacja emocji

Osobowość z pogranicza determinuje doznawanie emocjonalnych wzlotów i upadków, co komplikuje i utrudnia relacje z otoczeniem. Stąd osoby z zaburzeniem typu borderline, aby móc nauczyć się przydatnych mechanizmów wspomagających dobre zachowania społeczne, potrzebują specjalistycznej pomocy. Co raz większa ilość danych wykazuje, że negatywne doświadczenia odbijają się w budowie i działaniu mózgu osoby która ich doznała, dlatego bardzo ważne jest podjęcie kompleksowego leczenia połączonego z psychoterapią. Podstawą leczenia jest tu jednak prawidłowa diagnoza, gdyż schorzenie najczęściej mylone jest z nerwicą, co powoduje nieprawidłowy dobór leczenia.

Najważniejsza w terapii jest świadomość pacjenta co do swojego zaburzenia i jego motywacja do zmiany – praca nad labilnością nastrojów jest bardzo wymagająca i trudna, co może szybko zniechęcić do dalszego wysiłku. Ze względu na burzliwość i gwałtowność tworzonych przez pacjenta relacji, leczenie jest trudne a zwrócenie uwagi na jego dolegliwość może wywołać wrogość i raptowne przerwanie leczenia.  W związku z powyższym praca z psychologiem/psychiatrą najczęściej wspomagana jest farmakologicznie przez tzw. stabilizatory nastroju – szczególnie w przypadku, gdy brak kontroli nad agresją i negatywnymi emocjami zagraża samemu pacjentowi oraz jego otoczeniu.

Pierwszym krokiem  w terapii jest akceptacja, nazwanie odczuwanych emocji i uzasadnienie ich. W kolejnym etapie pacjent uczy się przyjmować swoje emocjonalne cierpienie i odczuwane stany w chwili w której się pojawiają – bez prób zaprzeczania rzeczywistości. 

Rozwój zdolności emocjonalnych u pacjentów z pogranicza osobowości jest bardzo istotnym elementem w poprawie ich osobistej i społecznej adaptacji. Jak przy leczeniu większości zaburzeń, bardzo ważne jest tu wsparcie najbliższych, a oprócz tego pomocny będą również rozwój pasji i zainteresowań. Jednoczesne zaistnienie wszystkich wymienianych czynników pozwoli osobie z borderline pokonać problemy i uwolnić się od swojego piekła. ✴︎

Małgorzata Kuczar, psycholog

usta_złość
Podziel się wiedzą!

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *