Paralaksa tła

Rola żywienia w chorobach nowotworowych

Podziel się wiedzą!

Odpowiednie żywienie osób chorujących onkologicznie jest nieodłącznym elementem procesu leczenia oraz powrotu do zdrowia. Nie zawsze poprawia ono stan odżywienia, nie mniej jednak ma pozytywny wpływ na ogólny stan osoby chorej i jej jakości życia, sprawność fizyczną, aktywniejszy udział w życiu rodzinnym oraz minimalizuje skutki uboczne i powikłania po zabiegach chirurgicznych, chemioterapii i naświetlaniu. Bardzo często zapotrzebowanie odżywcze osób chorych jest rozpoznawane i określane w zaawansowanym stadium choroby bądź/i pod koniec terapii, gdy zdiagnozowany zostaje zespół wyniszczenia nowotworowego organizmu (tj. kacheksja nowotworowa, ang. CACS – Cachexia Anorexia Cancer Related Syndrome). W takim momencie leczenie żywieniowe nie jest już zadawalające i może nie skutkować pojawieniem się wymiernie korzystnego efektu.

Czym jest stan odżywienia organizmu?

Stan odżywienia jest aktualnym stanem, w którym znajduje się organizm człowieka, wynikającym ze zwyczajowej podaży żywności, jej wchłaniania w przewodzie pokarmowym oraz z wykorzystania przez organizm znajdujących się w niej składników odżywczych. Stan odżywienia jest to reakcja organizmu na stosowaną dietę, która może być reakcją fizjologiczną (tj. normalną, pożądaną) lub patologiczną (szkodliwą, niepożądaną) ze względu na rodzaj spożywanych produktów. Stan odżywienia jest efektem sposobu żywienia i jakości stosowanej diety.

Korzyści płynące ze stosowania odpowiedniej diety

Dieta w okresie choroby nowotworowej powinna chronić organizm przed niedożywieniem, wpływać korzystnie na przemianę materii i układ odpornościowy oraz tworzyć barierę ochronną dla narządów, które w wyniku stosowania radio- i chemioterapii narażone są na zaburzenia funkcjonowania oraz uszkodzenia. Odpowiednio zbilansowana dieta gwarantuje poprawę zdrowotnych rokowań. Organizm, który jest dobrze odżywiony i silniejszy posiada energię na zmagania o powrót do zdrowia. Optymalny stan odżywienia organizmu znacznie zwiększa jego odporność, zwiększając tym samym swoje szanse na wygranie walki z chorobą.  Korzyści wynikające z prawidłowej diety to m.in. usprawnienie przemiany materii, przyspieszenie regeneracji błon śluzowych układu pokarmowego, odkwaszenie środowiska wewnętrznego oraz wsparcie odpowiedniego funkcjonowania narządów takich jak trzustka, wątroba i nerki.

Jakie są skutki nieodpowiedniego odżywiania?

U nieodpowiednio odżywionych osób chorujących na nowotwory dostrzegalna jest niższa niż u pacjentów z prawidłowym stanem odżywienia tolerancja na leczenie chemio- oraz radioterapeutyczne. Niejednokrotnie bywa to powodem osłabienia intensywności terapii lub/ i wcześniejszego jej zakończenia. Niedożywienie może doprowadzić do sytuacji, w której pacjent z dobrym rokowaniem będzie źle reagował na terapię. Im stan odżywienia pacjenta jest lepszy w chwili zdiagnozowania nowotworu, tym większa będzie efektywność terapii onkologicznej oraz wystąpi większe prawdopodobieństwo powrotu pacjenta do zdrowia.

Jakie zasady żywienia stosować w przebiegu choroby?

Konkretne zasady żywienia w przebiegu choroby nowotworowej uzależnione są od kondycji pacjenta, rodzaju i umiejscowienia guza oraz etapu zaawansowania stanu chorobowego. Specjalistycznej opieki wymagają osoby po przebytych zabiegach operacyjnych oraz zakończonej hospitalizacji. Istnieje jednak grupa zaleceń wspólnych pomocnych w sytuacji braku wskazań żywieniowych ze strony lekarza prowadzącego lub współpracującego z nim dietetyka.

Dwoma z podstawowych zasad są spożywanie niedużych objętościowo posiłków, w regularnych odstępach czasu (dziennie 4-5 porcji w odstępach nie dłuższych niż 3-4 godziny) oraz przyjmowanie płynów w minimalnej ilości dobowej wynoszącej 2 l. (UWAGA: w przypadku pacjentów z problemami nerkowymi ilość wypijanych płynów powinna zostać bezwzględnie ustalona z lekarzem).

Bardzo ważnym jest, aby spożywane potrawy były apetyczne, różnorodne, zgodne z preferencjami kulinarnymi osoby chorującej oraz podawane w sposób zachęcający do jedzenia. Każdy z posiłków powinien obfitować w produkty bogatobiałkowe. Zaleca się spożywanie ryb i chudego mięsa, chudych lub półtłustych twarogów, maślanek, jogurtów, kefirów, jaj oraz serów tofu. Przyjmowane z dietą węglowodany powinny pochodzić z wyrobów zbożowych (pieczywo, kasze, makarony, ryże) z pełnego ziarna, owoców oraz warzyw. Zaleca się również włączenie do diety w niewielkich ilościach nasion roślin strączkowych, produktów kapustnych i cebulowatych, lecz jedynie w przypadku ich dobrej tolerancji.

Czego unikać?

Bardzo rozsądnym krokiem w walce z chorobą nowotworową jest zarówno wykluczenie z diety napojów i produktów alkoholowych, słodyczy, wyrobów cukierniczych i ciastkarskich, jak i unikanie potraw wędzonych i grillowanych, bardzo słonych, marynowanych, peklowanych oraz długo dojrzewających. Spożywanie tłuszczów powinno odbywać się bez uprzedniej obróbki, zalecane jest dodawanie ich „na zimno” do gotowych potraw w postaci olejów lub masła.

Jaki sposób przygotowywania potraw wybrać?

Potrawy powinny być przygotowywane z wykorzystaniem gotowania na parze lub w wodzie, duszenia (bez uprzedniego obsmażania), pieczenia w naczyniach żaroodpornych, rękawach lub w folii, a spożywane w temperaturze pokojowej lub nieznacznie wyższej (nie zaleca się jedzenia posiłków ani zbyt zimnych, ani zbyt gorących).

Ważne!

Każda z osób chorujących powinna zidentyfikować oraz wyeliminować z diety produkty oraz konsystencje posiłków wywołujące dolegliwości od strony układu pokarmowego. W przypadku wystąpienia zaburzeń funkcjonowania zmysłów zaleca się dodatkowo stosowanie zwiększonych ilości ziołowych przypraw. Czasami u pacjentów może pojawić się odrzucenie od potraw mięsnych lub słodyczy, wyrobów mącznych i cukierniczych. Wówczas odpowiednim krokiem jest znalezienie produktów zamiennych, np. z powodzeniem niewielkie ograniczenie spożycia mięsa można wyrównać produktami nabiałowymi.❖

Marta Turowska,

dietetyk kliniczny

olej
Podziel się wiedzą!

1 Komentarz

  1. Beata Beata Janiak pisze:

    Doskonałe porady — nie wszyscy o tym wiedzą jak sobie radzć i co jeść